Nội dung chính
Qua hàng nghìn năm bị săn đuổi, gấu nâu Apennine ở Ý đã tự thay đổi DNA để trở nên ít hung hăng hơn. Sự chuyển đổi này không chỉ là một hiện tượng hành vi, mà còn là minh chứng sinh học cho khả năng thích nghi của loài trước áp lực con người.
1. Lịch sử và bối cảnh địa lý
Quần thể gấu nâu Apennine (Ursus arctos marsicanus) tách biệt khỏi các dòng gấu châu Âu khác khoảng 2.000‑3.000 năm trước, đồng thời trùng khớp với giai đoạn mở rộng nền văn minh nhân loại ở dãy núi Apennine, miền trung Italia.
2. Áp lực săn bắn và lựa chọn tự nhiên
Những nghiên cứu đăng trên tạp chí Molecular Biology and Evolution cho thấy, trong suốt nhiều thế kỷ, con người ưu tiên tiêu diệt các cá thể hung hãn, bảo vệ mùa màng và gia súc. Ngược lại, những con gấu biết tránh né xung đột, “chill” hơn, có khả năng sinh tồn và sinh sản cao hơn.
Tiến sĩ Giorgio Bertorelle, đồng tác giả nghiên cứu, nhận định: “Tương tác lâu dài giữa con người và động vật hoang dã có thể ủng hộ sự tiến hoá của các đặc điểm giảm xung đột”. Đây là bằng chứng hiếm hoi cho thấy con người không chỉ là kẻ săn bắn, mà còn là yếu tố định hình gen của một loài ăn thịt lớn.
3. Di truyền học: Khi tính cách trở thành gen
Phân tích genome của hơn 30 cá thể cho thấy sự gia tăng tần suất các alen liên quan tới hành vi giảm độ hung hăng. Các biến thể này xuất hiện đồng thời với các dấu hiệu suy giảm đa dạng di truyền – một hệ quả của quần thể nhỏ và cô lập.
4. Hậu quả sinh thái và thách thức bảo tồn
Mặc dù xung đột gấu‑người ở khu vực này hiện nay rất hiếm, dân số gấu Apennine chỉ còn dưới 60 cá thể, dẫn đến hiện tượng “đột biến có hại” tích lũy và nguy cơ tuyệt chủng cao.
Việc đưa gấu từ các quần thể khác để tăng đa dạng di truyền có thể “đánh mất” đặc tính hiền lành đã được chọn lọc qua hàng trăm năm, khiến loài này trở lại xung đột với con người.
5. Bài học và hướng đi cho tương lai
Câu chuyện của gấu nâu Apennine nhắc chúng ta rằng con người không chỉ là kẻ săn bắn, mà còn là “kỹ sư” không chính thức của quá trình tiến hoá. Để bảo tồn cả tính cách “hiền lành” và đa dạng di truyền, các nhà khoa học đề xuất các chiến lược như:
- Quản lý sinh thái dựa trên dữ liệu di truyền để lựa chọn cá thể phù hợp cho chương trình tái nhập.
- Thiết lập khu bảo tồn kết nối các mối sống rừng để giảm cô lập.
- Giáo dục cộng đồng địa phương về đồng sinh (coexistence) và giảm xung đột.
Chỉ khi cân bằng giữa bảo tồn hành vi và di truyền, chúng ta mới có thể giữ lại một trong những loài “gấu chill” hiếm nhất trên thế giới.
