Nội dung chính
Yêu cầu đánh giá toàn diện hiệu quả đầu tư Cảng Hàng không Quốc tế Long Thành theo từng giai đoạn là chỉ đạo mới nhất, tập trung vào tài chính và đóng góp GDP.
Chỉ đạo mới nhất từ Bộ Xây dựng, dựa trên kết luận làm việc của Tổng Bí thư Tô Lâm (ngày 13/11/2025), đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đánh giá lại toàn bộ vòng đời đầu tư của Dự án Cảng Hàng không Quốc tế (HKQT) Long Thành. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng mà còn được định vị là **động lực chiến lược** cho phát triển kinh tế – xã hội Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Đánh giá Hiệu suất Đa chiều: Từ Vốn đầu tư đến Tác động Kinh tế Vĩ mô
Với tổng mức đầu tư vượt mốc 16 tỷ USD (theo chủ trương Quốc hội 2015), việc thẩm định hiệu quả phải vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật đơn thuần. Bộ Xây dựng đã giao các đơn vị liên quan, bao gồm Cục Hàng không Việt Nam (HKVN), ACV và Tổng Công ty Hàng không Việt Nam, tập trung vào bốn trụ cột đánh giá:
- Hiệu quả Tài chính (Financial Performance): Khả năng sinh lời, dòng tiền và tỷ suất lợi nhuận nội bộ (IRR) của dự án.
- Thời gian Hoàn vốn (Payback Period): Dự báo chính xác thời điểm dòng tiền tích lũy đủ bù đắp chi phí đầu tư ban đầu.
- Tác động Tăng trưởng GDP: Lượng đóng góp trực tiếp và gián tiếp vào tổng sản phẩm quốc nội của Việt Nam.
- Phát triển Kinh tế – Xã hội (Socio-Economic Impact): Ảnh hưởng đến thu hút FDI, tạo việc làm, và thúc đẩy chuỗi logistics khu vực.
Tầm nhìn Cạnh tranh Quốc tế: Xây dựng Hình mẫu Hạ tầng Mới
Tổng Bí thư nhấn mạnh Long Thành phải là hình mẫu về hạ tầng hàng không hiện đại, bền vững và thông minh, mang tinh thần “vượt lên, khác biệt, tiên phong”. Để đạt được điều này, một bộ tiêu chí cạnh tranh quốc tế phải được xây dựng, tập trung vào:
Bộ Tiêu chí Cạnh tranh Cốt lõi
Các chuyên gia được yêu cầu nghiên cứu kinh nghiệm từ các sân bay hàng đầu thế giới (như Changi, Incheon) để xác định các chỉ số đo lường (KPIs) cụ thể, bao gồm:
- Trải nghiệm và Chất lượng Dịch vụ Hành khách: Tối ưu hóa quy trình check-in, an ninh và tiện ích thương mại.
- Năng suất và Hiệu quả Khai thác: Tần suất cất hạ cánh trên mỗi đường băng, tỷ lệ sử dụng tài sản (Asset Utilization).
- Khả năng Kết nối Khu vực (Connectivity): Mức độ phủ sóng đường bay và vai trò trung chuyển trong mạng lưới hàng không châu Á.
Tăng tốc Giai đoạn 2 và Kiểm soát Chặt chẽ Chất lượng
Một trọng tâm quan trọng khác là đẩy nhanh tiến độ Giai đoạn 2 ngay khi Giai đoạn 1 đi vào hoạt động. Mục tiêu là nhanh chóng nâng công suất lên **50 triệu hành khách và 1,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm** bằng cách tận dụng tối đa máy móc và nguồn lực sẵn có. Song song với việc tăng tốc, yêu cầu kiểm soát chất lượng, an toàn tuyệt đối và chống thất thoát, tham nhũng được đặt lên hàng đầu để đảm bảo tính minh bạch của công trình trọng điểm quốc gia.
Cơ chế Chính sách Thu hút và Mô hình Vận hành Song song
Để Long Thành thực sự cất cánh, việc xây dựng chính sách thu hút là then chốt. Cục HKVN được giao nhiệm vụ chủ trì nghiên cứu cơ chế giá, phí, và lệ phí khai thác, đảm bảo tính cạnh tranh sòng phẳng với các trung tâm trung chuyển lớn trong khu vực. Điều này trực tiếp hỗ trợ kiến nghị của Vietnam Airlines về việc ưu tiên hạ tầng và slot bay.
Quy hoạch Không gian và Mô hình Đô thị Sân bay
ACV được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện Quy hoạch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050. Ngoài việc bố trí hợp lý các nhà ga và đường băng, quy hoạch phải tích hợp hệ thống đường sắt đô thị kết nối (Urban Rail Transit) và phát triển đồng bộ hệ sinh thái dịch vụ hàng không và phi hàng không. Kinh nghiệm quốc tế về mô hình **“Đô thị Sân bay” (Aerotropolis)** cũng cần được nghiên cứu để định hướng quy hoạch khu vực lân cận.
Cấu trúc Giai đoạn Đầu tư và Phân bổ Vai trò
Dự án được chia thành ba giai đoạn chính, thể hiện tham vọng phát triển theo cấp số nhân:
- Giai đoạn 1 (2021-2026): Công suất 25 triệu khách/năm (vốn ~4,6 tỷ USD), dự kiến thương mại hóa cuối năm 2025.
- Giai đoạn 2 (2030-2035): Nâng công suất lên 50 triệu khách/năm.
- Giai đoạn 3 (2035-2045): Hoàn thiện, đạt công suất cuối cùng 100 triệu khách và 5 triệu tấn hàng hóa/năm, với 4 đường băng và 4 nhà ga.
Về mô hình khai thác, Long Thành sẽ đảm nhiệm khoảng 80% chuyến bay quốc tế và 10% nội địa, trong khi Tân Sơn Nhất tập trung vào các đường bay ngắn trong khu vực. Đây là chiến lược phân bổ tải trọng thông minh, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành cực kỳ chặt chẽ.
Thực tế triển khai các dự án hạ tầng quy mô nghìn tỷ luôn đi kèm với rủi ro về vốn và tiến độ. Việc Bộ Xây dựng yêu cầu thẩm định kỹ lưỡng hiệu quả tài chính và đóng góp GDP theo từng bước đi không chỉ là yêu cầu tuân thủ quản lý nhà nước, mà còn là bước đệm để đảm bảo Long Thành thực sự trở thành ‘cú hích’ kinh tế thay vì gánh nặng tài chính. Các nhà hoạch định cần theo dõi sát sao việc áp dụng cơ chế giá vé cạnh tranh quốc tế, vì đây là yếu tố sống còn quyết định liệu các hãng hàng không lớn có chuyển dịch khai thác hay không.
Bạn có nhận định gì về bộ tiêu chí cạnh tranh sắp được xây dựng? Liệu Long Thành có thể vượt qua các đối thủ khu vực về mặt trải nghiệm dịch vụ trong 5 năm tới không?
