Nội dung chính
Giá thực phẩm bùng nổ trong bối cảnh xung đột
Giá thực phẩm tại Israel đã tăng mạnh, đẩy chi phí sinh hoạt lên mức kỷ lục.
Trong những năm liên tiếp sau cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7/10/2023, giá các mặt hàng thiết yếu tại Israel không chỉ duy trì mức cao mà còn tăng liên tục, khiến người dân phải đối mặt với gánh nặng tài chính ngày càng nặng nề.
Ví dụ thực tiễn: Krembo – biểu tượng mùa đông
Krembo, loại bánh kẹo marshmallow phủ chocolate, vốn là món ăn truyền thống của mùa đông Israel, đã tăng giá 9% chỉ trong mùa đông năm nay. Một gói tám chiếc hiện có giá 22 shekel (khoảng 7 USD), trong khi năm năm trước mức giá chỉ khoảng 14 shekel.
Điều đáng chú ý là mức tăng này xảy ra trong khi giá nguyên liệu quốc tế như đường, cacao và bột mì đang có xu hướng giảm.
Thống kê đáng lo ngại
- Theo tổ chức cứu trợ Latet, gần 27% các hộ gia đình Israel rơi vào tình trạng thiếu an ninh lương thực vào năm 2025, tăng từ 21% năm 2024.
- Nghiên cứu của Viện Kế hoạch Kinh tế Israel (IEP) cho thấy chi phí một “giỏ hàng” gồm 50 mặt hàng thiết yếu đã tăng khoảng 20% trong ba năm qua – tương đương thêm 250 shekel (gần 80 USD) mỗi tháng cho một gia đình có hai con.
- Theo OECD, Israel hiện là quốc gia có chi phí sinh hoạt cao thứ tư trong nhóm các nước thành viên, với giá hàng hóa và dịch vụ cao hơn trung bình OECD khoảng 29%.
- Giá thực phẩm ở Israel cao hơn 51% so với mức trung bình Liên minh châu Âu và hơn 37% so với mức trung bình OECD.
Nguyên nhân sâu xa: Cấu trúc thị trường độc quyền
Các tập đoàn thực phẩm lớn như Strauss, Tnuva và Osem‑Nestlé cho rằng việc tăng giá là do chi phí sản xuất tăng, bao gồm giá điện, thuế tài sản, tiền lương và nguyên liệu. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia phản bác lập luận này và chỉ ra rằng quyền lực thị trường tập trung quá lớn là yếu tố cốt lõi.
Ông Dror Strum, cựu Chủ tịch Cơ quan Chống độc quyền Israel và hiện là Giám đốc Viện Kế hoạch Kinh tế Israel, nhận định: “Các nhà sản xuất và chuỗi bán lẻ đang hoạt động như những nhà ‘độc quyền trên thực tế’. Trong bối cảnh xung đột, người dân ưu tiên tích trữ lương thực hơn so sánh giá, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đẩy giá lên cao mà không gặp áp lực cạnh tranh.”
Phản ứng của chính phủ
Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và Bộ trưởng Kinh tế Nir Barkat đã công bố một loạt cải cách nhằm giảm chi phí sinh hoạt, bao gồm nới lỏng hạn ngạch sữa, giảm rào cản nhập khẩu và hài hòa tiêu chuẩn với châu Âu.
Nhưng các nhà phân tích cảnh báo: nếu không có cải cách cấu trúc mạnh mẽ để phá vỡ độc quyền, các biện pháp này sẽ chỉ mang lại hiệu quả ngắn hạn.
Giải pháp đề xuất
Theo ông Strum, nếu chính phủ thực hiện chia tách các tập đoàn độc quyền trong ngành thực phẩm – tương tự như các cải cách thành công trong lĩnh vực viễn thông – Israel có thể giảm chi phí sinh hoạt khoảng 15% trong vòng hai năm.
Giải pháp này không chỉ hạ giá thực phẩm mà còn khôi phục sức cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng và giảm nguy cơ thiếu an ninh lương thực trong tương lai.
Đối với người dân, việc theo dõi giá, ưu tiên mua sắm tại các kênh bán lẻ có mức giá minh bạch và hỗ trợ các chương trình xã hội như của Latet sẽ là cách thiết thực để giảm bớt áp lực tài chính trong thời gian chờ đợi các cải cách sâu rộng.
