Nội dung chính
Nhiều dấu tích quý báu vừa được khai quật quanh tháp K, Mỹ Sơn, cho thấy một con đường thiêng chưa từng được biết đến trong lịch sử Champa.
Bối cảnh và quy mô dự án khai quật
Theo Quyết định 2104/QĐ-BVHTTDL ngày 23/06/2025, Ban quản lý Di sản Văn hoá Thế giới Mỹ Sơn phối hợp với Viện Khảo cổ học thực hiện ba đợt khai quật (2023‑2025) trên tổng diện tích 770 m², bao gồm 1 010 m² khu vực phía Đông tháp K.
Tháp K: một biểu tượng độc lập
Tháp K nằm riêng lẻ ở phía tây bắc thung lũng, kích thước 3,9 × 3,19 m, được ước tính thuộc thế kỷ XII‑XIII dựa trên bản vẽ H. Parmentier. Các ghi chép đầu thế kỷ XX mô tả tháp có hai cửa Đông‑Tây và các cột góc trang trí.
Năm 2017‑2018, dự án hợp tác Ấn Độ‑Việt Nam tái tạo tháp K, phát hiện hai cổng Đông‑Tây và một hệ thống tường bao phía Đông dẫn tới các tháp E‑F. Các hiện vật như tượng sư tử, gốm sứ được xác định thuộc thế kỷ XII.
Con đường thiêng: cấu trúc và đặc điểm
Khảo quét lần đầu (tháng 6/2023) chỉ khai quật 20 m², nhưng tháng 3/2024 mở rộng 220 m² và phát hiện hai đoạn tường bao kéo dài về phía Đông. Các lớp gạch đổ dốc (độ rộng 1,2‑1,5 m, dày 25‑30 cm) nằm trực tiếp trên nền đầm, tạo một lối đi bằng cát sỏi và gạch vụn dày 0,15‑0,2 m.
Phát hiện 4 cổng ở tường bao phía Nam (với đá nẹp vuông và tròn) và không có dấu tích tương tự ở phía Bắc cho thấy lối vào nghi lễ tập trung ở phía Nam. Tổng chiều dài đoạn đường được xác định là 132 m, với khoảng 5 cổng mỗi 25‑27 m.
Ý nghĩa tôn giáo và hướng nghiên cứu tiếp theo
Các nhà khảo cổ cho rằng con đường này là “đường thiêng” – một hành trình nghi lễ dẫn thần linh, vua chúa và tăng lữ Bà La Môn giáo vào không gian linh thiêng của Mỹ Sơn, ước tính niên đại thế kỷ XI‑XII. So sánh với các di tích Champa khác, đây là trường hợp duy nhất có con đường dẫn vào khu đền, thay vì chỉ có trục thẳng từ ngoài vào.
Những phát hiện này mở ra câu hỏi: liệu không gian thiêng của Mỹ Sơn có mở rộng hoặc thu hẹp tùy theo triều đại Champa? Các nghiên cứu sâu hơn về lớp đất, vật liệu xây dựng và phân tích ADN các hiện vật sẽ giúp trả lời.
Kết luận
Khảo cổ tại tháp K đã xác nhận sự tồn tại của một con đường thiêng độc đáo, cung cấp bằng chứng quan trọng cho vai trò trung tâm tôn giáo của Mỹ Sơn trong suốt lịch sử Champa. Những dữ liệu mới không chỉ làm giàu hiểu biết lịch sử mà còn tạo nền tảng cho các dự án bảo tồn và phát triển du lịch bền vững.
K.CHI
