Nội dung chính
Đền Cuông – nơi linh thiêng giữa núi Mộ Dạ, lưu giữ câu chuyện bi tráng của An Dương Vương và nỏ thần Kim Quy.
Truyền thuyết An Dương Vương và sự hình thành Âu Lạc
Theo các nguồn lịch sử và truyền thuyết, vào năm 257 TCN, Thục Phán – thủ lĩnh người Âu Việt – đã đánh bại Hùng Vương thứ 18 của người Lạc Việt, hợp nhất hai vùng đất thành nước Âu Lạc. Ông tự xưng là An Dương Vương, đặt Cổ Loa (nay thuộc Hà Nội) làm kinh đô.
Năm 218 TCN, Tần Thủy Hoàng phái danh tướng Đồ Thư dẫn 50 vạn binh tới miền Nam. Đối mặt với lực lượng hùng mạnh, các tướng Lạc tôn An Dương Vương làm chỉ huy tối cao. Sau 10 năm chiến tranh du kích, quân Tần bị suy yếu vì thiếu lương thực và bệnh tật, An Dương Vương đã phản công, tiêu diệt Đồ Thư và đẩy quân Tần lùi về nước.
Kiến trúc Đền Cuông – biểu tượng của sự linh thiêng
Đền Cuông nằm lưng chừng núi Mộ Dạ, nơi từng là khu vực sinh sống của rất nhiều chim công, vì vậy đền còn được gọi là “đền Công”. Kiến trúc của đền theo dạng chữ “Tam” gồm ba tòa: thượng điện, trung điện và hạ điện, kèm hai bên vu – tả vu và hữu vu. Cổng tam quan ba tầng, rễ cây cổ thụ bám rêu, tạo cảm giác trang nghiêm ngay từ lối vào.
Thượng điện thờ vua An Dương Vương, thiết kế chồng diêm bốn mái với đầu đao cong vút. Trung điện dành cho công chúa Mỵ Châu và tướng Cao Lỗ, mang kiến trúc chồng diêm tám mái, thể hiện uy nghi. Hạ điện là nơi lưu giữ các di vật như chiêng, trống, tượng thờ và các hoành phi, câu đối chữ Hán ghi lại công lao của các vị anh hùng.
Giai thoại và hiện tượng kỳ lạ quanh Đền Cuông
Truyền thuyết kể rằng khi An Dương Vương chạy đến tảng đá màu sắc ở phía Đông núi Mộ Dạ – hiện nay gọi là “Đá Gạo” – vua cầu cứu, gió thổi lên những hạt gạo rơi xuống, cứu sống binh sĩ trong thời kỳ khan hiếm.
Năm 1995, trong ngày khai hội, một con hạc trắng xuất hiện bất ngờ, đậu trên tay người cưỡi ngựa trong đoàn rước. Người dân tin đây là linh hồn của công chúa Mỵ Châu. Hạc sau đó được nuôi trong đền và trưng bày trong lồng kính.
Năm 1996, một con cá voi nặng gần 10 tấn dạt vào bờ biển Cửa Hiền – nơi An Dương Vương được cho là đã tuẫn tiết. Sự kiện này được xem là một dấu hiệu thần bí, thu hút sự chú ý của nhà nghiên cứu địa phương.
Lễ hội Đền Cuông và giá trị di sản quốc gia
Năm 1975, Đền Cuông được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Lịch sử và Văn hoá cấp quốc gia. Mỗi năm, từ ngày 12‑16/2 âm lịch, địa phương tổ chức lễ hội Đền Cuông với rước kiệu, các trò chơi dân gian (ném còn, bắn nỏ, đấu vật…) và các hoạt động văn hoá thể thao.
Đặc biệt, màn rước kiệu từ đình Xuân Ái về đền Cuông, với kiệu vua An Dương Vương, công chúa Mỵ Châu và tướng Cao Lỗ, luôn mở ra cổng tam quan, tạo không gian linh thiêng cho người tham dự.
Đền Cuông không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp du khách hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hoá và tinh thần kiên cường của dân tộc Việt Nam.
Bài, ảnh: Phạm Tâm
