Nội dung chính
Hành vi làm giả số liệu quan trắc môi trường hiện nay đang được thực hiện một cách cực kỳ tinh vi và có chủ đích, đặt ra những thách thức lớn trong công tác kiểm soát kỹ thuật toàn hệ thống.
Bản chất của các hành vi làm sai lệch dữ liệu
Tại buổi họp báo thường kỳ tháng 4/2026, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường đã làm rõ thực trạng các vụ việc can thiệp dữ liệu quan trắc gần đây. Theo đại diện Cục Môi trường, đây không phải là khoảng trống trong hệ thống pháp luật, mà là vấn đề nằm ở khâu thực thi và các điểm yếu trong kiểm soát kỹ thuật. Các đối tượng vi phạm thường lợi dụng kẽ hở trong quá trình truyền và lưu trữ dữ liệu để “phù phép” các chỉ số nhằm qua mặt cơ quan chức năng.
Những lỗ hổng kỹ thuật cần khắc phục
Hệ thống quan trắc hiện nay được thiết kế với ba lớp bảo vệ: doanh nghiệp tự vận hành, đơn vị độc lập kiểm định và cơ quan quản lý giám sát thời gian thực. Tuy nhiên, nếu dữ liệu bị can thiệp mà hệ thống không đưa ra cảnh báo kịp thời, đó chính là lỗi kỹ thuật cần phải khắc phục triệt để. Ông Hải chỉ ra các điểm yếu bao gồm:
- Kiểm soát tài khoản quản trị (admin) còn lỏng lẻo.
- Chưa khai thác tối đa việc kiểm tra nhật ký hệ thống (log).
- Công tác kiểm tra chéo và đối chứng chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ.
Giải pháp bảo mật và toàn vẹn dữ liệu môi trường
Bộ đã chỉ đạo rà soát toàn bộ hệ thống quan trắc trên toàn quốc. Các biện pháp cấp bách đang được triển khai bao gồm:
- Tăng cường kiểm soát chặt chẽ thiết bị data logger.
- Nâng cao khả năng phát hiện dữ liệu bất thường theo thời gian thực bằng thuật toán phân tích.
- Phối hợp cùng cơ quan công an (C05, C01) xử lý nghiêm các vụ việc đã được khởi tố, đồng thời rà soát lại quy trình đấu thầu và quản lý dự án.
Tư duy quản lý: Không thể “làm đẹp” thay vì đầu tư
Lãnh đạo Cục Môi trường khẳng định, quan trắc chỉ là công cụ giám sát. Doanh nghiệp bắt buộc phải xử lý ô nhiễm thực chất bằng công nghệ, thay vì tìm cách đối phó với cơ quan quản lý. Với lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật mới đến năm 2031, cơ quan nhà nước sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp chuyển đổi, nhưng cũng sẽ áp dụng các chế tài khắt khe hơn đối với hành vi cố ý làm giả dữ liệu.
Sự minh bạch trong dữ liệu quan trắc là yếu tố sống còn đối với sự tin tưởng của xã hội. Theo bạn, bên cạnh các biện pháp kỹ thuật, chúng ta cần những cơ chế giám sát cộng đồng nào để hạn chế tối đa hành vi này? Hãy cùng để lại thảo luận bên dưới.
