Nội dung chính
Hơn một ngày vận hành chính thức, hai tuyến cao tốc trọng yếu qua Lâm Đồng đã phơi bày hàng loạt trục trặc kỹ thuật nghiêm trọng trong hệ thống thu phí tự động không dừng (ETC) đòi hỏi khắc phục gấp.
Việc triển khai thu phí trên hai tuyến cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây và Vĩnh Hảo – Phan Thiết, bắt đầu từ 22h ngày 2/3/2026, đã được cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ. Tuy nhiên, ngay sau quá trình vận hành thử nghiệm và chính thức, Khu Quản lý đường bộ IV (thuộc Cục Đường bộ Việt Nam) đã phát hiện nhiều vấn đề nền tảng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc kiểm soát doanh thu và an toàn giao thông. Các Ban Quản lý Dự án Thăng Long và Dự án 7 – đơn vị chủ đầu tư – đã được yêu cầu phải xử lý dứt điểm các tồn tại này trước ngày 10/3/2026.
Những Lỗi Kỹ Thuật Nghiêm Trọng Trong Hệ Thống Thu Phí
Từ góc độ chuyên môn về vận hành hạ tầng giao thông, các lỗi ghi nhận không chỉ là sự cố nhỏ lẻ mà là dấu hiệu của sự thiếu đồng bộ trong tích hợp phần cứng và phần mềm ETC, một vấn đề thường gặp khi triển khai vội vàng.
1. Sự Cố Trên Làn ETC: Không Đọc Thẻ Và Nhận Dạng Biển Số Kém
Lỗi nghiêm trọng nhất tập trung vào các thiết bị cốt lõi của thu phí không dừng:
- Lỗi đọc thẻ ETC: Một số trạm ghi nhận tình trạng thiết bị không nhận diện được thẻ điện tử khi phương tiện đi vào làn vào, buộc phải chuyển sang xử lý thủ công, gây ùn ứ.
- Tỉ lệ nhận dạng biển số (ANPR) thấp: Tỉ lệ nhận dạng biển số tự động chỉ đạt khoảng 50%. Đây là một con số rất đáng báo động. Hình ảnh thu được thường bị mờ, thiếu chất lượng, không đủ căn cứ pháp lý để xác định và truy thu phí đối với xe không dán thẻ hoặc thẻ lỗi.
- Vấn đề xe đi nối đuôi: Camera giám sát không phân biệt được biển số xe phía sau khi các phương tiện di chuyển quá gần nhau (platooning), dẫn đến thất thoát dữ liệu giao dịch.
Giám Sát và Điều Hành Thiếu Thông Tin
Bên cạnh lỗi phần cứng tại làn xe, hệ thống giám sát và quản lý trung tâm cũng bộc lộ nhiều điểm yếu:
- Dữ liệu video giám sát thường xuyên bị gián đoạn hoặc mờ, làm mất tính liên tục và toàn vẹn của chuỗi giao dịch.
- Tình trạng đèn tín hiệu giao thông tại một số làn bị ‘treo’ (stuck), không chuyển đổi trạng thái đúng cách, đe dọa sự ổn định trong điều tiết lưu lượng.
Hạn Chế Của Phần Mềm Quản Lý
Đối với các chuyên gia vận hành hệ thống, phần mềm quản lý là trái tim của trạm thu phí. Việc hệ thống này gặp trục trặc làm giảm hiệu suất toàn diện:
- Tốc độ truy cập chậm, thường xuyên không đăng nhập được, gây khó khăn cho nhân viên vận hành khi cần can thiệp khẩn cấp.
- Công cụ tra cứu hành trình phương tiện (để truy thu đối với xe cố tình né phí) hiện tại chưa thể sử dụng hiệu quả.
Rủi Ro An Toàn Giao Thông Do Thiếu Trang Bị Phụ Trợ
Một vấn đề thiết thực khác liên quan đến an toàn cho người lao động và lái xe vào ban đêm:
- Thiếu hệ thống chiếu sáng đầy đủ trên giá long môn (gantry).
- Các đầu dải phân làn tại khu vực vào/ra trạm thiếu vật liệu phản quang, làm tăng nguy cơ tai nạn khi xe lưu thông ban đêm hoặc trong điều kiện thời tiết xấu.
Phản Ánh Từ Tài Xế: Trải Nghiệm Chuyển Đổi Không Đồng Nhất
Trải nghiệm thực tế của tài xế cho thấy sự thiếu nhất quán trong vận hành. Anh Thanh Phường, một lái xe dịch vụ thường xuyên qua lại khu vực, chia sẻ kinh nghiệm ngày 3/3/2026 khi qua trạm Vĩnh Hảo – Phan Thiết (km234): hệ thống không tự động nhận diện, buộc nhân viên phải nhập liệu thủ công. Điều này dẫn đến việc các xe phải xếp hàng chờ đợi.
Tuy nhiên, đến sáng ngày 4/3 trên tuyến Phan Thiết – Dầu Giây hướng về TP.HCM, anh lại ghi nhận giao dịch ETC tự động trừ tiền thành công mà không cần dừng lại. Sự khác biệt này cho thấy sự chênh lệch lớn về mức độ hoàn thiện kỹ thuật giữa các trạm thu phí trên cùng một trục cao tốc.
Giải Pháp và Thời Hạn Khắc Phục Chuyên Môn
Để đảm bảo tính liên tục, minh bạch của hoạt động thu phí và ngăn chặn thất thoát doanh thu – yếu tố then chốt trong việc hoàn vốn đầu tư công trình hạ tầng giao thông – Khu Quản lý đường bộ IV đã yêu cầu các đơn vị phải bố trí nhân sự trực 24/24 tại các trạm và trung tâm điều hành để xử lý sự cố ngay lập tức. Hạn chót là ngày 10/3/2026.
Phân tích chuyên sâu: Theo tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống thu phí tự động (ví dụ: tiêu chuẩn của IBTTA), tỉ lệ nhận dạng biển số (ANPR success rate) lý tưởng phải trên 98% để giảm thiểu can thiệp thủ công. Việc chỉ đạt 50% cho thấy cần phải xem xét lại chất lượng camera, thuật toán xử lý ảnh, và đặc biệt là ánh sáng môi trường tại các vị trí lắp đặt.
Về mặt cơ sở hạ tầng, cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết (100,8 km) có mức phí tối đa cho xe nhóm 1 là 90.555 VNĐ, trong khi cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây (99 km, đoạn qua Lâm Đồng 47,5km) có mức phí cao hơn, tối đa là 128.700 VNĐ. Sự chênh lệch này càng nhấn mạnh tầm quan trọng của một hệ thống thu phí công bằng và hiệu quả.
Là người làm trong ngành, tôi nhận thấy đây là giai đoạn ‘nghiến răng’ của vận hành mới. Việc xác định rõ nguyên nhân (phần cứng cũ, tích hợp kém, hay cấu hình sai) sẽ quyết định tốc độ ổn định. Bạn nghĩ rằng vấn đề chính nằm ở khâu cài đặt ban đầu hay do chất lượng thiết bị đầu cuối kém?
