Nội dung chính
Chính sách mới từ Nghị quyết số 79-NQ/TW đang định hình lại vai trò cốt lõi của kinh tế nhà nước, chuyển dịch trọng tâm từ việc duy trì ổn định sang chủ động kiến tạo và dẫn dắt phát triển bền vững.
Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, đầy thách thức bởi biến động toàn cầu, việc tái định vị vai trò của khu vực kinh tế nhà nước (KTNN) là tối quan trọng. Theo phân tích của GS. Trần Thọ Đạt (Chủ tịch Hội đồng KH&ĐT, ĐH Kinh tế Quốc dân), Nghị quyết số 79-NQ/TW không chỉ là văn bản pháp lý mà là một “bệ phóng thể chế” giúp DNNN thoát khỏi vai trò bảo lãnh cũ kỹ để trở thành động lực chính, song hành cùng khu vực tư nhân hướng tới mục tiêu tự chủ chiến lược.
Nghị quyết đã làm rõ rằng, quản lý KTNN là quản lý và phân bổ tổng thể nguồn lực quốc gia, không chỉ đơn thuần là “quản trị doanh nghiệp”. Vai trò chủ đạo không đồng nghĩa với việc độc quyền hay loại trừ khu vực tư nhân.
DNNN: Trụ cột Ổn định và Đòn bẩy Kiến tạo Phát triển
Về bản chất, vai trò trụ cột của DNNN được củng cố qua ba khía cạnh chính, đảm bảo sự vững chắc của nền kinh tế vĩ mô:
- Ổn định Vĩ mô: Duy trì an ninh năng lượng, an ninh tài chính và an ninh lương thực – những yếu tố nền tảng không thể để thị trường tự do hoàn toàn chi phối.
- Đi trước Mở đường (Pioneering Role): Đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược, dài hạn mà khu vực tư nhân gặp rào cản về nguồn vốn khổng lồ hoặc mức độ rủi ro cao. Đây là nơi DNNN phát huy tối đa năng lực dẫn dắt.
- Hiệu ứng Lan tỏa (Spillover Effect): Khi DNNN đầu tư vào hạ tầng, công nghệ lõi, họ kích hoạt toàn bộ chuỗi cung ứng, thông qua cơ chế đấu thầu, đặt hàng và Hợp tác Công – Tư (PPP), kéo theo khu vực tư nhân cùng phát triển.
Ví dụ điển hình là lĩnh vực ngân hàng thương mại nhà nước. Ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch HĐQT Vietcombank, nhấn mạnh Nghị quyết này tháo gỡ nút thắt thể chế lớn: khả năng tái đầu tư lợi nhuận. Việc cho phép sử dụng nguồn thu từ cổ phần hóa để bổ sung vốn điều lệ cho các NHTM Nhà nước là chìa khóa giúp họ đáp ứng chuẩn mực quốc tế khắt khe như Basel III, đồng thời duy trì khả năng mở rộng tín dụng phục vụ phát triển kinh tế. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc DNNN hiện đại hóa để cạnh tranh sòng phẳng.
Tác động dây chuyền lên chuỗi giá trị
Sự chuyển dịch này còn có tác động sâu rộng đến các ngành công nghiệp khác. Nghị quyết đã tạo cơ chế khai thác và định giá lại quỹ đất hiệu quả hơn, trực tiếp mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp quản lý tài sản lớn như Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR). Với kế hoạch chuyển đổi khoảng 40.000 ha đất cao su thành khu công nghiệp đến năm 2030, GVR cùng các đơn vị liên quan như PHR, DPR, NTC có cơ hội gia tăng đáng kể giá trị tài sản ròng thông qua các dự án hợp tác mới.
Giải quyết Lo ngại “Lấn át” và Bài toán Cân đối Nguồn lực
Một quan ngại thường trực là việc gia tăng vai trò của DNNN sẽ bóp nghẹt khu vực tư nhân. Tuy nhiên, các chuyên gia đồng thuận rằng sự hiểu lầm này xuất phát từ việc chưa nắm rõ tinh thần Nghị quyết 79. Khu vực KTNN và khu vực tư nhân không đối lập; chúng là hai bộ phận bổ sung cho nhau trong một cấu trúc cân bằng.
GS. Trần Thọ Đạt khẳng định: “Nếu DNNN làm tốt vai trò nền tảng, không gian cho khu vực tư nhân sẽ rộng mở hơn.”
Tuy nhiên, để vai trò dẫn dắt này khả thi và hiệu quả, việc phân bổ nguồn lực phải hết sức tập trung và có trách nhiệm giải trình cao. Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường (Ủy viên UB Tài chính – Ngân sách Quốc hội), Nhà nước cần tránh dàn trải, thay vào đó, tập trung vào các “sứ mệnh quốc gia” cụ thể như hạ tầng năng lượng, viễn thông, hay công nghiệp bán dẫn – những nơi đòi hỏi vốn khổng lồ và rủi ro cao mà tư nhân chưa dám dấn thân.
- Cơ chế cấp vốn: Việc giao nhiệm vụ phải đi kèm với nguồn lực tương xứng, có thể đến từ lợi nhuận sau thuế của chính doanh nghiệp hoặc các quỹ hỗ trợ. Điều này tạo điều kiện cho DNNN thực hiện các thương vụ M&A quốc tế hay đầu tư công nghệ hiện đại.
- Trách nhiệm giải trình: Song hành với nguồn lực đặc thù là yêu cầu về minh bạch thông tin ở mức cao nhất. Mọi đồng vốn đầu tư phải được định lượng rõ ràng bằng hiệu quả kinh tế – xã hội và mức độ đóng góp vào sự tự chủ chiến lược của quốc gia.
Nghị quyết 79 là công cụ mạnh mẽ, nhưng sự thành công nằm ở khâu thực thi, đòi hỏi DNNN phải vận hành với tư duy quản trị tiên tiến, không chỉ là người bảo vệ mà là người kiến tạo thị trường trong những lĩnh vực cần thiết nhất.
Quý vị đánh giá thế nào về sự dịch chuyển trọng tâm này? Liệu cơ chế cấp vốn đi kèm trách nhiệm giải trình có đủ sức nặng để thúc đẩy DNNN trở thành đầu tàu kinh tế như kỳ vọng?
