Nội dung chính
Chính quyền Washington đang cân nhắc các động thái chính sách táo bạo, bao gồm khả năng nới lỏng trừng phạt Nga, nhằm kiềm chế đà tăng phi mã của giá dầu toàn cầu do căng thẳng địa chính trị leo thang.
Bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đặc biệt là sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran, đã đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào trạng thái hỗn loạn. Theo các nguồn tin từ Reuters, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang khẩn trương rà soát một loạt giải pháp, trong đó nổi bật là việc nới lỏng nhẹ các lệnh trừng phạt áp dụng lên dầu mỏ của Nga, song song với việc giải phóng một phần Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR).
Động lực chính trị và kinh tế thúc đẩy sự thay đổi chính sách
Quyết định này không chỉ đơn thuần là vấn đề cung cầu năng lượng mà còn mang nặng tính thời điểm chính trị. Nhà Trắng lo ngại rằng sự gia tăng chóng mặt của giá dầu sau sự kiện quân sự gần đây sẽ gây ra cú sốc tiêu dùng và làm tổn hại nặng nề đến các doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng vào tháng 11 đang đến gần – giai đoạn Đảng Cộng hòa cần duy trì hình ảnh kinh tế ổn định.
Chính Tổng thống Trump đã xác nhận động thái này, dù không đi sâu vào chi tiết. Ông phát biểu tại Florida ngày 9/3 rằng chính quyền đang tiến hành dỡ bỏ trừng phạt với một số quốc gia để ổn định thị trường, nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ dỡ bỏ những lệnh trừng phạt đó cho đến khi eo biển [Hormuz] được mở lại.”
Tác động kép của việc can thiệp vào nguồn cung dầu Nga
Việc nới lỏng trừng phạt Nga được kỳ vọng sẽ là một cú hích mạnh mẽ nhằm tăng nguồn cung dầu trên thị trường thế giới, nhất là khi các tuyến vận tải trọng yếu từ Trung Đông đang bị gián đoạn nghiêm trọng do leo thang xung đột với Iran. Đây là một công cụ chính sách có khả năng mang lại hiệu quả nhanh chóng, ít nhất là về mặt tâm lý thị trường.
Tuy nhiên, các chuyên gia lập tức chỉ ra sự phức tạp về mặt địa chính trị. Một động thái như vậy có nguy cơ làm suy yếu tính nhất quán trong chiến lược gây áp lực lên Moscow liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine. Điều này đặt Washington vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa ổn định giá năng lượng nội địa và duy trì mặt trận trừng phạt quốc tế.
Thú vị thay, ông Trump sau đó lại đề cập đến một cuộc điện đàm “rất tốt” với Tổng thống Putin về Ukraine, ngụ ý rằng các kênh ngoại giao vẫn đang được duy trì song song với các biện pháp kinh tế.
Các công cụ giảm giá khác và thách thức của Eo biển Hormuz
Theo phân tích của các quan chức ngành và nhà phân tích, công cụ hiệu quả nhất để nhanh chóng hạ nhiệt giá dầu nằm ở việc khôi phục lưu thông an toàn qua Eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Các nỗ lực trước đó của Nhà Trắng nhằm cung cấp tàu hộ tống hải quân và bảo hiểm dự phòng dường như chưa đủ sức nặng để khuyến khích lưu lượng vận tải tăng đột biến qua eo biển bị đe dọa này.
Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đã xác nhận ngày 9/3 rằng việc phối hợp bán dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) đang được xem xét, nhưng chưa có quyết định cuối cùng. Ông cũng loại trừ khả năng Mỹ hạn chế xuất khẩu năng lượng của mình.
Các lựa chọn chính sách khác đang được cân nhắc bao gồm can thiệp vào thị trường hợp đồng tương lai dầu mỏ và xem xét việc miễn giảm một số loại thuế liên bang liên quan đến nhiên liệu.
Quan điểm đối lập và thực tế thị trường
Trong một thông điệp tương phản, ông Trump trên Truth Social ngày 8/3 từng cho rằng mức tăng giá này chỉ là tạm thời và “cái giá rất nhỏ mà nước Mỹ phải trả”. Tuy nhiên, diễn biến thị trường lại cho thấy sự nghiêm trọng hơn nhiều:
- Giá dầu thô toàn cầu đã có lúc chạm mốc **119 USD/thùng** vào ngày 9/3, mức cao nhất kể từ giữa năm 2022.
- Giá xăng bán lẻ tăng mạnh kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu ngày 28/2.
Đáng chú ý, Mỹ gần đây đã thực hiện các bước đi có mục tiêu, như tạm thời cho phép Ấn Độ tiếp tục nhập khẩu một số lô dầu của Nga nhằm bù đắp sự thiếu hụt từ Trung Đông. Điều này cho thấy sự linh hoạt thực dụng trong chính sách trừng phạt khi đối diện với khủng hoảng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Kinh nghiệm và Góc nhìn Chuyên gia
Trong vai trò một chuyên gia phân tích chính sách năng lượng, tôi nhận thấy đây là một ví dụ điển hình về việc cân bằng giữa rủi ro địa chính trị (Geopolitical Risk) và lợi ích kinh tế vĩ mô. Việc sử dụng các lệnh trừng phạt như một công cụ ngoại giao luôn đi kèm với hiệu ứng hồi tố (blowback effect). Nếu Washington thực sự nới lỏng trừng phạt Nga, dù chỉ là mục tiêu hóa, điều này sẽ gửi một tín hiệu mạnh mẽ đến thị trường rằng việc duy trì áp lực tối đa lên Moscow không phải là ưu tiên tuyệt đối khi đối mặt với nguy cơ suy thoái kinh tế do giá năng lượng cao. Câu hỏi đặt ra là: liệu sự nhượng bộ ngắn hạn này có giải quyết được vấn đề cốt lõi (an toàn vận tải qua eo biển) hay chỉ là một liều thuốc giảm đau tạm thời, gây xói mòn lòng tin của các đồng minh đang tuân thủ lệnh cấm vận nghiêm ngặt?
Bạn nghĩ rằng sự linh hoạt trong chính sách trừng phạt của Mỹ sẽ giúp ổn định thị trường dầu mỏ hay chỉ làm phức tạp thêm cục diện xung đột Ukraine?
