Nội dung chính
Chiến lược gây sức ép tối đa của cựu Tổng thống Trump nhằm buộc Iran nhượng bộ trong đàm phán bằng cách đe dọa hủy diệt hạ tầng năng lượng cốt lõi đã đặt ra những câu hỏi phức tạp về luật pháp quốc tế và ngoại giao răn đe.
Trong bối cảnh các cuộc đối thoại ngoại giao giữa Mỹ và Iran được cho là đang “tiến triển”, những phát ngôn cứng rắn từ ông Donald Trump lại một lần nữa làm nóng lại căng thẳng địa chính trị khu vực Trung Đông. Dựa trên thông báo từ mạng xã hội Truth Social ngày 30/3, ông Trump đã đưa ra một tối hậu thư rõ ràng và mang tính hủy diệt.
Tối Hậu Thư Của Ông Trump: Mục Tiêu Là Hạ Tầng Năng Lượng
Lời đe dọa của cựu Tổng thống tập trung vào việc phá hủy hoặc xóa sổ toàn bộ các tài sản năng lượng và cơ sở hạ tầng thiết yếu của Iran nếu không đạt được thỏa thuận và nếu eo biển Hormuz không được mở cửa ngay lập tức cho thương mại quốc tế. Các mục tiêu được liệt kê rất cụ thể, bao gồm:
- Toàn bộ các nhà máy phát điện.
- Các giếng dầu quan trọng.
- Đảo Kharg (trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chính của Iran).
- Toàn bộ các nhà máy khử muối (desalination plants) – một yếu tố sống còn đối với nguồn nước ngọt của quốc gia.
Điều đáng chú ý là, dù đưa ra cảnh báo mang tính quân sự cực đoan, ông Trump vẫn đồng thời khẳng định các cuộc thảo luận đang diễn ra với một “chế độ Iran mới và hợp lý hơn.” Ông còn nhận định rằng xung đột đang diễn ra đang được giải quyết “tốt đẹp đến khó tin,” cho thấy một sự đối lập rõ rệt giữa ngôn ngữ cứng rắn và nhận định lạc quan về tiến trình đàm phán gián tiếp.
Vai Trò Của Các Trung Gian Hòa Giải Trong Ngoại Giao
Bối cảnh đàm phán phức tạp này cho thấy vai trò không thể thiếu của các bên trung gian. Iran đã bác bỏ việc đàm phán trực tiếp với Mỹ, nhấn mạnh rằng mọi liên lạc gần đây đều được truyền tải qua các kênh trung gian. Các quốc gia như Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, và Ai Cập đang tích cực tham gia vào vai trò này.
Ngoại trưởng Pakistan, Ishaq Dar, đã công khai tín hiệu rằng Islamabad sẵn sàng đăng cai tổ chức các cuộc đàm phán này. Đây là một động thái ngoại giao quan trọng nhằm giảm leo thang căng thẳng mà không cần đối đầu trực tiếp.
Phân Tích Pháp Lý Và Lập Trường Của Nhà Trắng
Đe dọa nhắm vào các cơ sở dân sự, đặc biệt là nhà máy khử muối, vốn là nguồn cung cấp nước cơ bản cho người dân, ngay lập tức làm dấy lên những quan ngại nghiêm trọng về tính hợp pháp theo luật pháp quốc tế về xung đột vũ trang. Khi được hỏi về lời đe dọa này, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã đưa ra một tuyên bố mang tính bảo lưu:
- Bà khẳng định quân đội Mỹ sẽ luôn hành động tuân thủ pháp luật.
- Tuy nhiên, bà nhấn mạnh mục đích cốt lõi của hành động này là tạo ra áp lực ngoại giao tối đa (maximum pressure) buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán và đi đến một thỏa thuận.
Theo nguồn tin từ CNN, một quan chức giấu tên đã làm rõ thêm: “Tổng thống Trump đã nói rõ với Iran rằng họ phải đạt được thỏa thuận, nếu không lực lượng vũ trang Mỹ có khả năng hành động vượt xa trí tưởng tượng và ông không ngại sử dụng chúng.” Đây là chiến thuật “ngoại giao cây gậy và củ cà rốt” được đẩy lên mức độ rủi ro cao nhất, nơi hành động quân sự được dùng như một công cụ đàm phán.
Góc Nhìn Chuyên Gia Về Chiến Thuật Răn Đe
Chiến lược này không phải là ngẫu nhiên. Trong lý thuyết quan hệ quốc tế, việc nhắm mục tiêu vào các tài sản kinh tế và cơ sở hạ tầng quan trọng được gọi là tấn công vào “khả năng duy trì sinh kế” của đối phương. Đối với một quốc gia phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ như Iran, việc phá hủy giếng dầu và cơ sở khử muối không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn là khủng hoảng nhân đạo tiềm tàng. Đây là sự leo thang ngôn ngữ từ đe dọa trừng phạt kinh tế sang đe dọa hủy hoại vật chất.
Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy những lời đe dọa công khai như vậy có thể gây phản tác dụng, khiến đối phương cứng rắn hơn hoặc kích hoạt các phản ứng trả đũa không lường trước được. Điểm mấu chốt nằm ở việc liệu các kênh liên lạc gián tiếp có đủ tin cậy để giải mã đâu là lời đe dọa thật sự và đâu là chiêu bài gây áp lực chính trị hay không.
Thực tế, việc các nhà máy khử muối trở thành mục tiêu cho thấy sự hiểu biết về điểm yếu chí tử của Iran – an ninh nguồn nước. Đây là một yếu tố mà các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc rất kỹ lưỡng trước khi thực hiện bất kỳ hành động quân sự nào, vì nó vượt xa ranh giới xung đột năng lượng thông thường. Liệu chiến thuật “sốc và sợ hãi” này có thực sự dẫn đến một thỏa thuận ổn định, hay chỉ đơn thuần đẩy khu vực tới bờ vực xung đột rộng lớn hơn?
