Nội dung chính
Phân tích chuyên sâu từ chuyên gia địa chính trị cho thấy cuộc đối đầu căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đang làm rạn nứt nền tảng an ninh khu vực Vịnh Ba Tư, buộc Qatar phải lên tiếng kêu gọi đánh giá lại toàn bộ khuôn khổ hợp tác an ninh tập thể.
Vào ngày 24/3, ông Majed Al-Ansari, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar, đã đưa ra tuyên bố mạnh mẽ, chỉ rõ rằng động lực xung đột hiện tại đang bào mòn sự ổn định vốn đã mong manh của Trung Đông, đặc biệt là khu vực Vịnh. Đây không chỉ là một lời kêu gọi ngoại giao đơn thuần; nó phản ánh sự nhận thức sâu sắc từ Doha về sự thất bại của các cơ chế phòng thủ hiện hành trước các mối đe dọa địa chính trị lớn.
Sự Đánh Đổi Giữa Hợp Tác Quốc Phòng Hiện Tại và Nhu Cầu Khuôn Khổ Mới
Ông Al-Ansari thừa nhận vai trò quan trọng của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) trong việc thúc đẩy hợp tác quốc phòng chung, đặc biệt sau sự kiện giả định Israel tấn công Qatar vào Hè 2025. Ông cho rằng các đối tác phòng thủ hiện có đã định hình đáng kể khả năng phòng vệ của khu vực. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ liệu các thỏa thuận song phương hay nhóm nhỏ này có đủ sức chống chịu trước một kịch bản đối đầu đa phương quy mô lớn hay không.
Tầm Quan Trọng Của Lập Trường Thống Nhất
Trọng tâm trong lập luận của Qatar là nhu cầu cấp thiết về sự đoàn kết. Vùng Vịnh cần một mặt trận thống nhất, không chỉ trong khuôn khổ GCC mà còn ở phạm vi khu vực rộng lớn hơn, để đối phó hiệu quả với các cú sốc bên ngoài. Một lập trường phân tán đồng nghĩa với việc dễ bị tổn thương trước các tác nhân bên ngoài tìm cách khai thác sự chia rẽ.
Cảnh Báo Kinh Tế và Đề Xuất Ngoại Giao Cấp Bách
Ngoài khía cạnh quân sự, người phát ngôn Qatar nhấn mạnh tác động kinh tế lan tỏa, một mối lo ngại thường trực đối với các quốc gia phụ thuộc vào thương mại hàng hải và năng lượng. Giải pháp duy nhất được đề xuất là tiến hành đàm phán ngoại giao ngay lập tức, bất kể kênh thức chính thức hay phi chính thức.
Theo kinh nghiệm thực tế trong đàm phán khu vực, ông Al-Ansari khẳng định tính nguyên tắc: bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết phải lồng ghép lợi ích quốc gia cốt lõi của các bên liên quan. Việc bỏ qua lợi ích quốc gia sẽ chỉ tạo ra các hiệp ước tạm bợ, dễ dàng bị phá vỡ khi tình hình thay đổi.
Vấn Đề Quan Hệ Láng Giềng và Vị Thế Của Qatar
Đáng chú ý, ông nhấn mạnh rằng các hành động quân sự của Iran nhắm vào Qatar đi ngược lại các nguyên tắc cơ bản của quan hệ láng giềng tốt đẹp (DoA – Declaration on Conduct of Parties). Mặc dù vậy, Qatar giữ lập trường thận trọng, xác nhận họ không tham gia vào bất kỳ cuộc đàm phán trực tiếp nào giữa Mỹ và Iran. Ưu tiên tối thượng của Doha lúc này là tự bảo vệ và quản lý các hệ lụy từ các vụ tấn công đã xảy ra, cho thấy sự tập trung vào phòng thủ nội bộ thay vì đóng vai trò trung gian hòa giải chính thức.
Phản Ứng Quốc Tế: Đẩy Mạnh Ngoại Giao Giảm Căng Thẳng
Diễn biến này song hành với các nỗ lực ngoại giao quốc tế đang gia tăng. Ngoại trưởng Ai Cập, ông Badr Abdelatty, đã có các cuộc điện đàm với người đồng cấp Kuwait và Jordan. Các ngoại trưởng này đều đồng thuận về sự cần thiết phải ưu tiên giải pháp ngoại giao để kiềm chế ngọn lửa căng thẳng, cảnh báo rằng sự leo thang bạo lực không kiểm soát sẽ kéo khu vực vào hỗn loạn, gây nguy hiểm cho an ninh quốc tế.
Cùng ngày, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã có động thái ngoại giao cấp cao, liên hệ với cả Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Israel Isaac Herzog. Qua mạng xã hội X, ông Macron kêu gọi Iran tham gia đàm phán thiện chí, không chỉ để giảm leo thang mà còn để giải quyết các vấn đề quốc tế lớn hơn, bao gồm chương trình hạt nhân. Với phía Israel, ông Macron nhấn mạnh nghĩa vụ bảo vệ cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng, mở đường cho việc nối lại đối thoại chân thành.
Góc Nhìn Chuyên Gia: Từ Phản Ứng Sang Kiến Tạo
Thông điệp từ Qatar không chỉ là một lời phàn nàn mà là một lời kêu gọi hành động chiến lược. Trong môi trường an ninh mới, nơi các thỏa thuận cũ không còn đủ sức răn đe, các quốc gia Vịnh cần chuyển từ việc chỉ phản ứng lại các cuộc tấn công sang việc chủ động kiến tạo một kiến trúc an ninh khu vực mang tính bao trùm và tự chủ cao hơn. Sự khác biệt giữa một thỏa thuận quốc phòng dựa trên sự hiện diện của cường quốc bên ngoài và một thỏa thuận dựa trên sự tin cậy và lợi ích chung của các quốc gia láng giềng là điều mà Doha đang muốn nhấn mạnh. Liệu các quốc gia GCC có đủ dũng khí để khởi xướng quá trình tái cấu trúc sâu rộng này, hay sẽ tiếp tục phụ thuộc vào các đối tác ngoại lai trong khi hậu quả kinh tế và an ninh ngày càng gia tăng?
