Nội dung chính
Chính phủ đang gấp rút định hướng xử lý dứt điểm vướng mắc về chi phí lãi vay vận hành cho các dự án BOT phải chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, nhấn mạnh nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.
Vấn đề thanh toán cho các dự án Hợp tác công tư (PPP) – cụ thể là các dự án Xây dựng – Vận hành – Chuyển giao (BOT) bị đình trệ hoặc phải chấm dứt hợp đồng sớm – luôn là một điểm nghẽn lớn trong hạ tầng giao thông. Mới đây, Thông báo số 47/TB-VPCP ngày 27/1/2026 đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt nhằm đẩy nhanh tiến độ ban hành Nghị định chi tiết hóa cơ chế xử lý, đặc biệt là khúc mắc dai dẳng liên quan đến chi phí lãi vay trong giai đoạn kinh doanh.
Chỉ đạo nóng: Xác định chi phí lãi vay giai đoạn vận hành
Điểm mấu chốt trong chỉ đạo lần này là việc xác định rõ ràng khoản chi phí lãi vay phát sinh trong giai đoạn vận hành đối với các dự án BOT chấm dứt hợp đồng trước thời hạn. Đây là vấn đề gây tranh cãi nhất giữa các bên liên quan.
- Chủ trì và Phối hợp: Thường trực Chính phủ giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và các cơ quan liên quan để thống nhất mức chi phí này.
- Nguyên tắc vàng: Việc xử lý phải tuân thủ nguyên tắc đã được khẳng định tại Thông báo số 270/TB-VPCP: “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.
Trước đó, trong bối cảnh đề xuất sử dụng ngân sách nhà nước thanh toán, Chính phủ đã yêu cầu các bên đàm phán theo hướng không tính lãi vay trong giá trị đề nghị thanh toán ban đầu. Tuy nhiên, do sự khác biệt về quan điểm, việc ban hành Nghị định đã bị chậm lại.
Phân tích 3 Phương án Lãi vay: Cuộc chiến giữa các bên
Bộ Xây dựng đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ (Báo cáo số 455/BC-BXD) và đưa ra 3 phương án cụ thể để lấy ý kiến các thành viên Chính phủ, phản ánh sự phức tạp của bài toán tài chính này:
- Phương án 1 (Ưu tiên của Ngân hàng): Xác định chi phí lãi vay giai đoạn vận hành bằng tổng vốn vay nhân với mức lãi suất cố định 4%/năm.
- Phương án 2 (Thanh toán thực tế): Tính bằng tổng chi phí lãi vay mà nhà đầu tư đã thanh toán cho tổ chức tín dụng đến thời điểm chấm dứt hợp đồng.
- Phương án 3 (Quan điểm Bộ Xây dựng): Xác định chi phí này là 0 đồng, không tính lãi vay giai đoạn kinh doanh vào chi phí bồi thường.
Sự phân hóa trong các cơ quan quản lý
Kết quả lấy ý kiến cho thấy sự phân hóa rõ rệt:
- 13 thành viên Chính phủ nghiêng về Phương án 3 (Bộ Xây dựng bảo lưu quan điểm này).
- 3 thành viên chọn Phương án 1.
- NHNN và 5 thành viên không chọn phương án nào.
Điều đáng chú ý là các ngân hàng thương mại, bao gồm Techcombank (đồng tài trợ dự án Thái Nguyên – Chợ Mới), đã kiến nghị chọn Phương án 1 (4%/năm) để bù đắp một phần chi phí huy động vốn, vốn thực tế của họ dao động từ 9% đến 10.14%/năm theo hợp đồng BOT. Điều này cho thấy áp lực lớn lên bảng cân đối kế toán của các tổ chức tín dụng khi các khoản vay có nguy cơ chuyển thành nợ xấu (Nhóm 5).
“Các ngân hàng cần có trách nhiệm chia sẻ, không tính lãi vay giai đoạn vận hành, kinh doanh nhằm bảo đảm nguyên tắc ‘lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ’ theo đúng kết luận của Thường trực Chính phủ.” – Đại diện Bộ Xây dựng (trong Báo cáo 455).
Cơ sở pháp lý và Hạn chót khẩn trương
Thường trực Chính phủ yêu cầu các Bộ phải rà soát kỹ lưỡng cơ sở pháp lý, thẩm quyền, đặc biệt là vai trò của các cơ quan như Bộ Tư pháp và Bộ Công an trong việc đánh giá tác động khi chấm dứt hợp đồng BOT.
- Thẩm quyền và Quan hệ Dân sự: Cần làm rõ việc thu xếp vốn là quan hệ dân sự giữa nhà đầu tư và tổ chức tín dụng, và liệu Nghị định có cần quy định cụ thể chi phí này hay không.
- Hạn chót quyết định: Bộ Xây dựng và các bộ ngành liên quan phải hoàn thiện dự thảo Nghị định, trình Thủ tướng Chính phủ trước ngày 10/02/2026, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà.
Về nguyên tắc, Nhà nước sẽ thanh toán chi phí bồi thường (bao gồm toàn bộ chi phí đầu tư xây dựng và lãi vay giai đoạn xây dựng – ước tính khoảng 352 tỷ đồng cho 4 dự án vay vốn), nhưng các nhà đầu tư đã chấp nhận chia sẻ bằng cách không tính lợi nhuận vốn chủ sở hữu.
Góc nhìn Chuyên gia: Tinh thần chia sẻ Rủi ro
Trong lĩnh vực đầu tư hạ tầng PPP, việc xử lý các dự án bất thành là bài kiểm tra năng lực quản trị rủi ro của Nhà nước. Việc Bộ Xây dựng kiên định với Phương án 3 (lãi vay vận hành = 0) dựa trên cơ sở pháp lý trích lập dự phòng nợ xấu (Nghị định 86/2024/NĐ-CP) cho thấy sự ưu tiên bảo vệ ngân sách. Tuy nhiên, việc xoa dịu các tổ chức tín dụng (qua Phương án 1 hoặc 2) là cần thiết để duy trì niềm tin của thị trường vốn trong các dự án PPP tương lai. Việc cân bằng giữa công bằng tài chính và tính khả thi của thị trường sẽ là thước đo thành công của Nghị định này.
Bạn nghĩ sao về mức lãi suất 4% mà các ngân hàng đề xuất so với lãi suất thực tế? Liệu nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” có thực sự được áp dụng triệt để không? Hãy chia sẻ quan điểm chuyên môn của bạn dưới phần bình luận.
