Nội dung chính
Tiến sĩ Vũ Thị Tần, người tiên phong biến chất thải luyện kim thành graphene, vừa nhận Giải Sáng tạo châu Á 2025 nhờ nghiên cứu bền vững.
Hành trình khoa học từ Nga tới châu Âu
Sinh năm 1986 tại Lý Nhân, Hà Nam, TS. Vũ Tần bắt đầu con đường nghiên cứu tại Đại học Tổng hợp Tula, Nga, nơi cô nhận bằng chuyên gia Hóa học. Được truyền cảm hứng bởi câu hỏi “Liệu thay đổi cấu trúc phân tử có tạo ra vật liệu mới?” cô chuyển sang lĩnh vực hóa vật liệu, nơi kết nối vi mô và ứng dụng thực tiễn.
Sau khi hoàn thành thạc sĩ và tiến sĩ tại Đại học Oviedo, Tây Ban Nha, TS. Vũ Tần làm việc tại Viện INCAR‑CSIC – trung tâm hàng đầu châu Âu về vật liệu carbon, rồi chuyển sang bộ phận R&D của tập đoàn thép ArcelorMittal ở Avilés. Tại đây, cô đóng góp 17 sáng chế về vật liệu, khẳng định vị thế là nhân tố chủ chốt trong R&D công nghiệp.
Quyết định trở về và xây dựng nền tảng nghiên cứu tại Việt Nam
Mặc dù có cơ hội tiếp tục sự nghiệp ở nước ngoài, TS. Vũ Tần đã chọn quay về Việt Nam để đáp ứng nhu cầu phát triển khoa học công nghệ trong nước. Hiện cô là giảng viên Khoa Kỹ thuật Hóa học, Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng thời dẫn dắt nhóm nghiên cứu về vật liệu bền vững.
Biến chất thải luyện kim thành graphene
Ngành luyện kim tạo ra lượng lớn graphite thải, gây chi phí xử lý cao và áp lực môi trường. Nhóm nghiên cứu của TS. Vũ Tần đã phát triển quy trình hoá học chuyển graphite thải thành graphene oxide, reduced graphene oxide và các vật liệu carbon chức năng có giá trị kinh tế.
Graphene, với độ bền cơ học, dẫn điện và dẫn nhiệt vượt trội, thường được sản xuất từ graphite tinh khiết với chi phí lớn. Phương pháp của TS. Vũ Tần giảm chi phí sản xuất xuống mức 30‑40% so với quy trình truyền thống, đồng thời giảm lượng CO₂ phát thải lên tới 25%.
Những sáng chế này đã được bảo hộ tại Mỹ, Canada, châu Âu, Brazil và Nam Phi, mở đường cho thương mại hoá graphene thân thiện môi trường.
Giải thưởng Sáng tạo châu Á 2025 và tầm ảnh hưởng toàn cầu
Nhờ các công trình chuyển đổi chất thải thành graphene và các nghiên cứu về xúc tác quang, nano oxit kim loại, TS. Vũ Tần được vinh danh tại Giải Sáng tạo châu Á 2025 (Asia Innovation Award). Giải thưởng ghi nhận những đóng góp có tác động xã hội rõ rệt và hỗ trợ các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.
Các bài báo của cô xuất hiện trên các tạp chí uy tín như Applied Catalysis B: Environmental, Journal of Environmental Chemical Engineering, ChemNanoMat, Journal of Crystal Growth và Optical Materials, củng cố vị thế chuyên môn và thẩm quyền trong cộng đồng khoa học quốc tế.
Giảng dạy, truyền cảm hứng và cân bằng cuộc sống
Tại Đại học Bách khoa, TS. Vũ Tần giảng dạy các môn vật liệu vô cơ, hóa học vật liệu, xử lý nước và màng phủ vô cơ. Cô đồng thời hướng dẫn sinh viên từ khâu đề xuất ý tưởng, thiết kế thí nghiệm, phân tích dữ liệu tới viết bài khoa học, giúp các em nhanh chóng đạt chuẩn quốc tế.
Với vai trò là nhà khoa học nữ trong lĩnh vực kỹ thuật‑vật liệu, cô chia sẻ rằng thách thức lớn nhất không phải do giới tính mà là việc cân bằng nghiên cứu, giảng dạy, quản lý dự án và gia đình. “Kỷ luật, bền bỉ và chấp nhận rằng không phải lúc nào mọi thứ cũng hoàn hảo” là kim chỉ nam của cô.
Đối với thế hệ trẻ, đặc biệt là các sinh viên nữ, TS. Vũ Tần khuyên: “Hãy làm việc nghiêm túc và bền bỉ. Rồi quả ngọt sẽ đến”.
Lệ Thu
Kết luận
TS. Vũ Tần đã chứng minh rằng việc chuyển đổi chất thải công nghiệp thành graphene không chỉ là giải pháp môi trường mà còn mở ra cơ hội thương mại hoá công nghệ cao. Câu chuyện của cô là minh chứng cho sức mạnh của nghiên cứu bền vững, tinh thần đổi mới và quyết tâm trở về đóng góp cho đất nước.
Bạn có quan tâm tới các ứng dụng của graphene trong ngành công nghiệp hoặc muốn tìm hiểu thêm về hành trình nghiên cứu của TS. Vũ Tần? Liên hệ ngay hoặc đọc thêm các bài viết khoa học trên trang của chúng tôi.
