Nội dung chính
Những bất thường trong chuỗi cung ứng, từ sốc giá nhiên liệu đến hiện tượng đầu cơ tại các mỏ khoáng sản, đang đe dọa trực tiếp đến tiến độ các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia.
Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) đã chính thức gửi kiến nghị khẩn cấp tới Thủ tướng Phạm Minh Chính và Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, nhấn mạnh áp lực cực lớn từ việc giá nhiên liệu tăng phi mã và sự khan hiếm vật liệu xây dựng.
Cú Sốc Kép: Nhiên Liệu Tăng Giá và Khan Hiếm Nguồn Cung
Đầu tiên, theo báo cáo của VARSI, căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông vào cuối tháng 2/2026 đã kéo giá dầu DO (Diesel Oil) tăng vọt khoảng 72%. Sự leo thang này ngay lập tức lan truyền sang toàn bộ chuỗi cung ứng vật liệu cốt lõi.
- Tác động dây chuyền: Các vật liệu chủ lực như đá dăm, đá bê tông xi măng (BTXM), cát, nhựa đường, thép, và xi măng đều đồng loạt đội giá.
- Chênh lệch giá thực tế: Dữ liệu tính đến ngày 17/3/2026 cho thấy sự chênh lệch khổng lồ. Ví dụ, đá BTXM loại 1×2 trên thị trường thực tế cao hơn mức giá đã được công bố tới 269.170 VNĐ/m³, một con số gây sốc cho các nhà thầu đang thi công các gói thầu theo đơn giá cố định.
Bên cạnh đó, sự khan hiếm nguồn cung tại nhiều khu vực khiến các cửa hàng vật liệu hạn chế hoặc thậm chí từ chối bán khối lượng lớn cho các nhà thầu, đẩy hoạt động thi công vào thế bị động.
Bóc Tách Dấu Hiệu Thao Túng Giá Qua Khâu Trung Gian
Điểm đáng lo ngại nhất mà VARSI phản ánh không chỉ nằm ở biến động thị trường mà còn ở các dấu hiệu can thiệp phi thị trường, đặc biệt tại các tỉnh phía Nam. Các doanh nghiệp ghi nhận một cơ chế phân phối bất hợp lý đang được thiết lập tại nhiều mỏ vật liệu.
Kẽ Hở ‘Lách Luật’ Tạo Ra Giá Ảo
Thực tế cho thấy, nhiều chủ mỏ không bán trực tiếp cho đơn vị thi công mà thông qua các khâu trung gian. Điều này làm đội giá vật liệu lên mức 1,3 đến 1,5 lần so với giá niêm yết tại mỏ. Cơ chế này tinh vi ở chỗ:
- Chủ mỏ không vi phạm quy định về giá trần khi bán cho bên trung gian.
- Đơn vị trung gian, không bị ràng buộc bởi khung giá áp dụng cho nhà thầu cuối cùng, dễ dàng thổi giá lên.
Điều này tạo ra sự méo mó nghiêm trọng cho thị trường. Hơn thế nữa, khi giao dịch qua nhiều tầng lớp, cơ sở tính thuế tài nguyên không còn phản ánh giá trị khai thác thực tế, dẫn đến nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước và bóp méo chi phí đầu vào được phê duyệt của các dự án hạ tầng.
Trách Nhiệm Của Cơ Quan Quản Lý Trong Việc Cập Nhật Chỉ Số Giá
Song song với vấn đề thao túng, sự chậm trễ trong việc công bố chỉ số giá xây dựng địa phương đang là gánh nặng trực tiếp lên vai nhà thầu. Các nhà thầu buộc phải ‘gánh’ toàn bộ phần chi phí phát sinh không được bù đắp kịp thời.
Cụ thể, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã gửi công văn ngày 18/3/2026 tới Sở Xây dựng TP.HCM và Đồng Nai, đề nghị khẩn cấp ban hành và cập nhật chỉ số giá xây dựng Quý I/2026. Việc chậm trễ này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ sở pháp lý để thực hiện điều chỉnh hợp đồng và thanh toán khối lượng.
Chính Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, trong chuyến kiểm tra thực địa ngày 9/3, đã nhấn mạnh yêu cầu cập nhật giá vật liệu hàng tháng và phải sát với giá thị trường. Tuy nhiên, thực tế dường như chưa đáp ứng kịp.
Kiến Nghị Giải Pháp Đồng Bộ Từ Chính Phủ
Trước tình hình này, VARSI đã đưa ra một loạt kiến nghị mạnh mẽ nhằm ổn định thị trường và bảo vệ tiến độ các dự án trọng điểm:
- Giám sát Thị trường: Kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương, Tài chính, Xây dựng theo dõi sát sao, áp dụng biện pháp bình ổn giá nhiên liệu và vật liệu đầu vào.
- Cơ sở Pháp lý: Đề nghị cập nhật kịp thời chỉ số giá xây dựng, làm cơ sở pháp lý để điều chỉnh hợp đồng và xem xét cơ chế chia sẻ rủi ro chi phí vượt tổng mức đầu tư.
- Kiểm soát Hành vi: Yêu cầu Bộ Công an và UBND các tỉnh/thành phố tăng cường kiểm soát thị trường, ngăn chặn triệt để hành vi đầu cơ, nâng giá phi lý.
Góc Nhìn Chuyên Gia Về Tính Bền Vững
Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế xây dựng, nếu thiếu một cơ chế điều phối nguồn vật liệu mang tính liên vùng và không kiểm soát được hành vi đầu cơ tại các khâu trung gian, chu kỳ khan hiếm và tăng giá sẽ lặp lại. Điều này không chỉ làm suy giảm hiệu quả của vốn đầu tư công mà còn là trở ngại hữu hình đe dọa uy tín tiến độ của các công trình hạ tầng quốc gia.
Để tháo gỡ nút thắt cơ chế và thị trường này, đòi hỏi sự can thiệp quyết liệt, đồng bộ từ các cơ quan quản lý. Bạn nghĩ sao về vai trò của việc áp dụng công nghệ blockchain trong minh bạch hóa nguồn gốc và giá bán tại mỏ để ngăn chặn các tầng lớp trung gian trục lợi? Chia sẻ ý kiến của bạn về các biện pháp kiểm soát giá vật liệu xây dựng hiệu quả nhất hiện nay!
