Nội dung chính
Việc áp dụng cơ chế vượt khung trong chính sách đãi ngộ của Bộ KH&CN đang trở thành chìa khóa quan trọng để thu hút nhân tài khoa học và công nghệ phục vụ mục tiêu phát triển quốc gia.
Trong cuộc đua toàn cầu về tri thức, năng lực cạnh tranh của một quốc gia không còn dựa thuần túy vào tài nguyên mà nằm ở chất lượng nhân lực công nghệ cao. Nhận thức rõ điều này, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đang đẩy mạnh triển khai các chiến lược đột phá nhằm thu hút và giữ chân những bộ óc ưu tú nhất, tạo đà cho quá trình chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo diễn ra mạnh mẽ.
Bước ngoặt từ chính sách: Không chỉ là đãi ngộ, mà là sự trọng dụng
Hiện nay, khung chính sách dành cho nhân tài đang được xây dựng một cách đồng bộ giữa Bộ KH&CN (chuyên trách lĩnh vực khoa học, công nghệ và nhân lực số) và Bộ Nội vụ (phụ trách nhân tài trong khu vực nhà nước). Kết quả thực tế bước đầu đã ghi nhận những tín hiệu rất khả quan.
Cụ thể, chỉ tính riêng trong năm 2025, Bộ KH&CN đã tuyển dụng thành công 33 nhân sự chất lượng cao vào 8 đơn vị trực thuộc. Đáng chú ý, có đến 8 chuyên gia trong số đó là những người tốt nghiệp loại giỏi từ các đại học danh tiếng thế giới. Dù con số này vẫn đang trong giai đoạn đầu, nhưng nó là minh chứng rõ nét cho thấy các chính sách đang bắt đầu ‘chạm’ đến đúng đối tượng.
Mở ‘cơ chế vượt khung’ và quyền lợi đột phá cho nhà khoa học
Điểm cốt lõi tạo nên sự khác biệt trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mới chính là thiết kế 3 nhóm giải pháp chiến lược: Giao nhiệm vụ trực tiếp, cải thiện môi trường làm việc và tối ưu hóa chính sách đãi ngộ. Thay vì quản lý hành chính cứng nhắc, Nhà nước sẽ ưu tiên giao các dự án công nghệ cao, công nghệ chiến lược cho những tổ chức và doanh nghiệp có năng lực thực sự, từ đó tạo sợi dây liên kết hữu cơ giữa con người và nhiệm vụ.
Về mặt tài chính, cơ chế ‘vượt khung’ cho phép nhân tài hưởng mức lương theo thỏa thuận thay vì áp dụng theo ngạch bậc truyền thống. Bên cạnh đó, các quyền lợi đi kèm rất sát với nhu cầu thực tế của giới nghiên cứu:
- Hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, công bố quốc tế và đăng ký sở hữu trí tuệ.
- Được hưởng tối thiểu 30% lợi nhuận từ việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
- Miễn thuế thu nhập cá nhân đối với phần thu nhập từ thương mại hóa khoa học.
- Hỗ trợ toàn diện về an sinh: Chỗ ở, điều kiện sinh hoạt và ưu tiên giáo dục cho con em.
Đối với các chuyên gia quốc tế, Việt Nam cũng tạo điều kiện thông thoáng bằng cơ chế miễn visa và miễn giấy phép lao động để họ yên tâm cống hiến.
Tiêu điểm AI: Xây dựng hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo tự chủ
Một trong những mũi nhọn quan trọng nhất trong chiến lược thu hút nhân tài hiện nay là lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Bộ KH&CN đang triển khai kế hoạch quy mô nhằm thu hút 100 chuyên gia hàng đầu tham gia vào 15 nhiệm vụ khoa học trọng điểm.
Các nhiệm vụ này không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà tập trung vào các bài toán thực tiễn của quốc gia như: xây dựng cơ sở dữ liệu AI quốc gia, phát triển các mô hình AI ‘Make in Vietnam’ và ứng dụng AI vào các ngành kinh tế mũi nhọn như nông nghiệp công nghệ cao, y sinh, quản trị đô thị thông minh và y tế.
Từ ‘thu hút’ đến ‘giữ chân’: Bài toán hệ sinh thái
Mặc dù hành lang pháp lý từ Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng Luật Công nghiệp công nghệ số đã tạo ra sự thông thoáng chưa từng có, nhưng các chuyên gia cho rằng chúng ta vẫn cần nhiều hơn thế. Để nhân tài thực sự gắn bó, Việt Nam cần giải quyết bài toán ‘hệ sinh thái’ thay vì chỉ dừng lại ở những con số đãi ngộ.
Một môi trường nghiên cứu lý tưởng cần hội tụ đủ các yếu tố: Hạ tầng phòng thí nghiệm hiện đại, cơ chế tự chủ tài chính mạnh mẽ, giảm thiểu tối đa thủ tục hành chính rườm rà và đặc biệt là sự kết nối chặt chẽ giữa viện nghiên cứu với khối doanh nghiệp. Nếu chỉ đưa ra ưu đãi mà không có môi trường để họ ‘thực chiến’ và tỏa sáng, chúng ta sẽ khó lòng duy trì được sức hút bền vững.
Hướng tới tầm nhìn 2050, việc chuyển dịch từ thu hút đơn thuần sang giữ chân và phát huy tiềm năng nhân tài sẽ là bước đi quyết định để Việt Nam thực hiện hóa mục tiêu trở thành quốc gia có nền kinh tế số, kinh tế xanh và năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và thế giới.
Bạn nghĩ sao về cơ chế lương ‘vượt khung’ dành cho nhà khoa học? Liệu đây có phải là yếu tố tiên quyết để ngăn chặn tình trạng chảy máu chất xám? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn bên dưới nhé!
