Nội dung chính
Thông qua Thông tư 17/2026/TT-BKHCN, cơ chế vận hành Quỹ phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ được cải cách mạnh mẽ nhằm tối ưu hóa nguồn lực quốc gia.
Bộ Khoa học và Công nghệ vừa chính thức ban hành Thông tư số 17/2026/TT-BKHCN, thiết lập Điều lệ mẫu về tổ chức và hoạt động cho các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quy định này áp dụng rộng rãi từ cấp Bộ, cơ quan ngang Bộ đến các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, nhằm tạo ra một khung pháp lý thống nhất và đồng bộ trên toàn quốc. Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 16/4/2026.
Khắc phục những nút thắt trong quản lý nguồn vốn khoa học công nghệ
Sự ra đời của Thông tư 17 là một yêu cầu tất yếu khi Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đi vào thực tiễn. Trước đây, các hoạt động của quỹ dựa trên Thông tư số 03/2015/TT-BKHCN đã bộc lộ nhiều bất cập, không còn phù hợp với dòng chảy chuyển đổi số và nhu cầu phát triển thực tế.
Từ sự lệch pha trong hình thức hỗ trợ đến rào cản nhân lực
Phân tích thực trạng cho thấy, mặc dù điều lệ cũ cho phép nhiều công cụ như tài trợ, cho vay hay bảo lãnh vốn, nhưng phần lớn các quỹ hiện nay lại đang rơi vào tình trạng “lệch pha”. Thay vì đa dạng hóa nguồn lực, các quỹ chủ yếu tập trung vào hoạt động cho vay, trong khi các mảng tài trợ hay nâng cao năng lực công nghệ lại chưa được triển khai bài bản.
Bên cạnh đó, một bài toán nan giải khác chính là sự thiếu hụt chuyên môn tín dụng tại các quỹ. Nếu thực hiện cho vay trực tiếp, rủi ro quản lý sẽ rất cao; ngược lại, nếu thông qua ngân hàng thương mại thì mức lãi suất ưu đãi lại chưa đủ sức hấp dẫn các nhà khoa học. Thêm vào đó, bộ máy quản lý mỏng và sự chồng chéo giữa cơ quan quản lý chuyên môn với cơ quan quản lý kinh phí đã gây ra không ít lúng túng trong quá trình vận hành.
Đột phá với tư duy quản trị dựa trên kết quả đầu ra
Thay vì cơ chế cấp phát dàn trải như trước, Điều lệ mẫu mới đánh dấu một bước chuyển dịch quan trọng sang mô hình quản lý theo hiệu quả thực tế. Việc cấp kinh phí sẽ được thực hiện dựa trên các mốc đánh giá tiến độ và kết quả cụ thể. Điều này cho phép các đơn vị quản lý có quyền điều chỉnh, tiếp tục hoặc chấm dứt nhiệm vụ một cách linh hoạt dựa trên hiệu quả nghiên cứu.
Lấy doanh nghiệp làm trung tâm và cơ chế đồng tài trợ
Điểm sáng nhất trong quy định mới chính là định hướng lấy doanh nghiệp làm hạt nhân của hệ sinh thái. Các hoạt động tài trợ và đặt hàng nghiên cứu sẽ được gắn chặt với nhu cầu thực tế của thị trường, ưu tiên giải quyết các bài toán cấp bách của từng ngành và địa phương. Để khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân, cơ chế đồng tài trợ đã được bổ sung mạnh mẽ.
Theo đó, đối với các dự án có tiềm năng thương mại hóa cao, doanh nghiệp tham gia không chỉ đóng vai trò thụ hưởng mà còn phải có trách nhiệm đóng góp kinh phí. Tỷ lệ đồng tài trợ này sẽ tăng dần theo mức độ phát triển và độ trưởng thành của công nghệ, tạo động lực cho sự hợp tác công – tư.
Chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu khoa học
Một trong những rào cản tâm lý lớn nhất của các nhà khoa học chính là nỗi sợ thất bại. Hiểu được điều này, Điều lệ mẫu đã đưa vào cơ chế quản trị rủi ro cho phép “chấp nhận rủi ro có kiểm soát”. Việc đánh giá rủi ro sẽ được thực hiện khách quan bởi các hội đồng khoa học hoặc chuyên gia độc lập, giúp tạo không gian cho những nghiên cứu mang tính đột phá, dù có độ rủi ro cao.
Thúc đẩy phân cấp và trách nhiệm thực thi
Thông tư 17 không áp đặt một mô hình cứng nhắc mà nhấn mạnh việc phân cấp, phân quyền cho các Bộ, ngành và địa phương. Các đơn vị được chủ động lựa chọn mô hình vận hành phù hợp với đặc thù của mình, miễn là đảm bảo tuân thủ khung điều lệ mẫu.
Về lộ trình thực hiện, các cơ quan quản lý cần căn cứ vào Điều lệ mẫu để ban hành Điều lệ riêng của quỹ mình và gửi về Bộ Khoa học và Công nghệ trong vòng 15 ngày làm việc sau khi ký. Đối với các quỹ đã hiện hữu, việc rà soát và điều chỉnh điều lệ phải được hoàn tất trong vòng 30 ngày kể từ khi Thông tư có hiệu lực.
Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững, gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước – Viện/Trường – Doanh nghiệp, đặt nền móng cho mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức của Việt Nam.
