Nội dung chính
Lễ hội truyền thống Chùa Ông không chỉ là điểm nhấn tâm linh đặc sắc mà còn là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, lưu giữ những giá trị lịch sử quý báu của vùng đất Như Quỳnh, Hưng Yên.
Nằm yên bình tại thôn Bình Lương, xã Như Quỳnh, chùa Ông (hay còn gọi là chùa Bình Lương) từ lâu đã trở thành điểm tựa tâm linh vững chãi cho người dân địa phương. Với tên chữ là Bản Tịnh tự, ngôi cổ tự này được khởi dựng từ thời Lý (khoảng năm 1128 – 1138), tạo nên một sự giao thoa tuyệt vời giữa tín ngưỡng thờ Phật, tôn vinh Thiền sư Từ Đạo Hạnh và lòng biết ơn đối với vua Lý Thần Tông.
Kiến trúc cổ kính và những bảo vật thời gian
Nhìn từ tổng thể, chùa Ông mang vẻ đẹp thanh tịnh với hướng nhìn về phía Nam, được bao bọc bởi những tán cổ thụ xanh mướt và một hồ nước trong vắt, nối với khuôn viên bằng cây cầu đá xanh cổ điển. Sự sắp đặt này không chỉ tạo ra cảnh quan hài hòa mà còn tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc phong thủy truyền thống.
Về mặt kiến trúc, chùa được xây dựng theo kiểu chữ “Tam” đặc trưng, bao gồm ba hạng mục chính:
- Tiền đường: Gồm 7 gian, sử dụng gỗ lim quý hiếm với kết cấu vì chồng rường bào trơn đóng bén, thể hiện sự kiên cố và tinh xảo.
- Thiêu hương: 7 gian với kiến trúc thượng rường hạ kẻ, nơi diễn ra các nghi lễ dâng hương chính.
- Thượng điện: Nơi đặt khám sơn son thếp vàng thờ vua Lý Thần Tông và Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Bức tượng Thiền sư trong tư thế tọa thiền, mắt mở, đầu đội mũ Pháp sư, toát lên vẻ uy nghiêm và đạo mạo.
Một điểm nhấn không thể bỏ qua là gác chuông hai tầng tám mái (kiểu chồng diêm), nơi lưu giữ quả đại hồng chuông đồng đúc từ thời Lê. Bên cạnh đó, hệ thống hiện vật như gạch cổ thời Mạc (thế kỷ 16), các tấm bia đá năm 1703 và 1749, cùng thần tích thời Nguyễn là những minh chứng sống động cho bề dày lịch sử của ngôi chùa.
Điểm tựa tâm linh từ điển tích vua Lý Thần Tông
Giá trị của chùa Ông không chỉ nằm ở gạch đá hay gỗ lim, mà còn nằm ở câu chuyện nhân văn về lòng nhân ái. Theo thần tích, trong một lần kinh lý, vua Lý Thần Tông đã dừng chân tại vùng đất này. Cảm mến sự hiếu nghĩa của người dân và vẻ đẹp của thiên nhiên, nhà vua đã ban tặng giống cây trồng và thuốc Nam để dân làng phát triển sản xuất, chữa bệnh.
Chính nhà vua là người đã đặt nền móng xây chùa để khuyến khích con người sống hướng thiện. Sự gắn kết giữa quân vương và nhân dân đã biến nơi đây thành một biểu tượng của lòng biết ơn, khi người dân địa phương lập bài vị thờ ngài cùng Phật và các vị Thánh.
Giải mã những nghi lễ đặc sắc trong Lễ hội truyền thống Chùa Ông
Hiện nay, lễ hội diễn ra từ mồng 6 đến mồng 9 tháng 3 âm lịch, trong đó ngày mồng 9 là chính hội. Đây là chuỗi hoạt động kết hợp nhuần nhuyễn giữa phần “Lễ” trang nghiêm và phần “Hội” náo nhiệt.
Nghi thức rước nước và bao sái
Sáng mồng 6, sư trụ trì và các bậc cao niên thực hiện rước nước từ giếng cổ trong làng về chùa để bao sái đồ thờ. Đây là nghi lễ mộc dục, mang ý nghĩa thanh tẩy và cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu cho một năm mới.
Nghi lễ “Phất cờ” – Nét độc bản của vùng đất Như Quỳnh
Điểm nhấn độc đáo nhất của lễ hội chính là nghi lễ phất cờ vào sáng mồng 8. Người thực hiện (Tổng cờ) phải là người có phẩm chất đạo đức tốt, sức khỏe dẻo dai và gia đình hạnh phúc. Trong trang phục đỏ rực, Tổng cờ cầm lá cờ dài, bước qua 6 chiếc chiếu cói theo nhịp chiêng trống.
Tại chiếc chiếu cuối cùng, Tổng cờ đá văng bát sứ và bắt đầu phất cờ theo những vòng tròn mềm mại nhưng dứt khoát. Màu đỏ của lá cờ tượng trưng cho sinh khí, sự kết nối giữa trời và đất. Theo quan niệm dân gian, nếu lá cờ múa đẹp và bát sứ vỡ vụn, đó là điềm báo cho một năm may mắn, thịnh vượng.
Lễ rước kiệu và tạ lễ
Ngày mồng 9, đoàn rước kiệu Đức Thánh từ chùa đến đình Quản (nơi thờ Thành hoàng làng) với đầy đủ đội múa lân, phường bát âm và các nghi trượng cổ, tạo nên khung cảnh rực rỡ và uy nghiêm. Lễ hội kết thúc bằng lễ tạ vào ngày 28 tháng 3 để cảm tạ các vị Thánh đã phù hộ cho lễ hội thành công tốt đẹp.
Giá trị bền vững của một Di sản Quốc gia
Việc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia không chỉ là niềm tự hào của người dân Như Quỳnh mà còn khẳng định sức sống mãnh liệt của những giá trị truyền thống. Lễ hội không đơn thuần là hoạt động tâm linh, mà còn là “sợi dây’ gắn kết cộng đồng, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và lòng tự tôn dân tộc.
Góc nhìn chuyên gia: Trong xu thế hiện đại hóa, việc bảo tồn những lễ hội có nghi thức đặc thù như “phất cờ” tại chùa Ông là cực kỳ quan trọng. Nó không chỉ là hình thức giải trí mà là một “bảo tàng sống” về nhân học và văn hóa vùng miền. Để phát huy giá trị này, cần kết hợp hài hòa giữa bảo tồn nguyên bản và phát triển du lịch văn hóa bền vững.
Bạn đã bao giờ tham gia một lễ hội truyền thống nào có nghi thức độc đáo như phất cờ tại chùa Ông chưa? Hãy chia sẻ cảm nhận của bạn hoặc lên kế hoạch ghé thăm Hưng Yên vào tháng 3 âm lịch tới nhé!
